Notacja muzyczna dla wielu ludzi jest równie enigmatyczna co starożytne egipskie hieroglify. Co ciekawe – ma ona więcej wspólnego z hieroglifami niż z naszym łacińskim alfabetem. W przeciwieństwie do znanych nam liter, które są abstrakcyjnymi symbolami odzwierciedlającymi konkretne głoski, nuty nie tylko określają bezwzględne wysokości dźwięków, ale także relacje między nimi – zarówno melodyczne, jak i rytmiczne. W tym sensie notacja muzyczna graficznie odwzorowuje pewne właściwości zapisanej muzyki. W pewnym sensie w nutach widzimy „kształt” muzyki, a to oznacza, że ich czytanie jest łatwiejsze niż może się na pozór wydawać!
Nauka nut dla dzieci
Jak to wygląda w praktyce? Przede wszystkim im wyższy dźwięk, tym wyżej na pięciolinii się znajduje. Np. kiedy melodia „idzie” po kolejnych dźwiękach w górę, to zapis nutowy będzie tworzył jakby wznoszącą się linię. Jeśli w melodii pojawia się skok to zauważymy to także w zapisie – odległość między kolejnymi nutami będzie większa. Z rytmem sprawa wygląda nieco inaczej trzeba zapamiętać określone wartości i relacje między nimi. Ale łatwo skojarzyć np., że im więcej ogonków (lub łączących kilka nut belek), tym mniejsza wartość rytmiczna, czyli dźwięk jest krótszy. W zapisie nutowym widać też wtedy, że im mniejsze wartości, tym ciaśniej są ułożone.
Ciekawym wprowadzeniem do nauki nut może być nasza Książeczka do śpiewania, w której różne zagadnienia, takie jak np. kierunek melodii czy puls rytmiczny przedstawione są w sposób graficzny, na ciekawych, kolorowych ilustracjach. Kilka słów o tej książeczce znajdziecie na końcu wpisu. A jeśli już teraz chcecie zacząć przygodę z nutami, poniżej znajdziecie kilka praktycznych informacji.
Od czego zacząć naukę nut?
Otwórzcie któryś z naszych śpiewników, np. Ole, ole, Janko i razem z dzieckiem spójrzcie na zapisy nutowe. Weźmy np. piosenkę My jesteśmy krasnoludki . Przed nami otwiera się cały tajemniczy świat różnych znaków w zapisie melodii. Zanim nauczymy się ją czytać musimy wiedzieć, gdzie jaka nuta się znajduje.
Pierwsza zabawa rytmem i nutami – karta do druku
Zacznijcie od równego pulsu. Liczcie spokojnie do czterech i lekko stukajcie dłonią w kolano. Potem spróbujcie zaśpiewać krótkie „la” na jeden puls i dłuższe „laa” na dwa.
Przygotowaliśmy dwustronicową kartę: krótką instrukcję dla dorosłego, trzy proste rytmy i miejsce na Wasz własny pomysł. Wystarczą głos i dłonie.
Zapisz się do newslettera pomelody i odbierz PDF „Pierwsza zabawa rytmem i nutami”.
Pięciolinia
Pięciolinia ma pięć linii i cztery pola między nimi. Nuty zapisujemy na liniach i polach, a w razie potrzeby również na liniach dodanych. Klucz na początku pięciolinii wskazuje, jakie wysokości dźwięków odpowiadają tym miejscom.
Ile jest nut?
Siedem podstawowych nazw dźwięków to C, D, E, F, G, A, H. Powtarzają się one w kolejnych oktawach. To nie znaczy, że wszystkich dźwięków jest tylko siedem: krzyżyki i bemole pozwalają zapisać także dźwięki podwyższone i obniżone. Do, re, mi, fa, sol, la, si – to tak zwane nazwy solmizacyjne – czyli takie, które ułatwiają solmizację (śpiew). Każda nuta ma też nazwę literową – do określania teoretycznego – C, D, E, F, G, A, H. Na początku poznawania nutek warto się skupić na nazwach solmizacyjnych, ale o literowych też nie można zapominać. Jeżeli dziecko już zna literki, można powiedzieć, że każda nuta ma imię – nazwisko: Do – C; Re – D; Mi -E; Fa – F; Sol – G; La – A; Si – H:
O pięciolinii, kluczach i znakach chromatycznych przeczytacie też w podręczniku Open Music Theory — Basic notation.
Na klawiaturze fortepianowej będzie to wyglądać tak:
A teraz rozczytamy nuty melodii My jesteśmy krasnoludki, o której wspominaliśmy wyżej:
Teraz posłuchajcie piosenki My jesteśmy krasnoludki (możecie to zrobić też w aplikacji pomelody), a następnie sami spróbujcie zaśpiewać melodię patrząc na zapis nutowy i nazywając nuty na głos zamiast słów piosenki.
Możecie też zagrać melodię na dowolnym instrumencie muzycznym np. dzwonkach, ukulele lub na klawiszach (jeżeli nie macie instrumentu w domu, polecamy ściągnąć dowolną aplikację z klawiaturą fortepianu na swój telefon czy tablet, np.Virtuoso). Jeśli chcecie sprawdzić, czym różnią się dzwonki od ksylofonu, zajrzyjcie do naszego poradnika o dzwonkach, cymbałkach i ksylofonie.
Im więcej powtórzeń – tym lepiej! Spróbujcie sami i dajcie znać w komentarzach jak Wam idzie zapamiętywanie nazw nut. Co lepiej zapamiętuje dziecko, nazwy solmizacyjne czy literowe? A Wy?
Co dalej?
Kropki, linie i klucze to symbole, podobne do liter alfabetu, które dziecko ma nauczyć się łączyć z określonym dźwiękiem. Nauka notacji muzycznej i nauka czytania są podobnymi czynnościami i polegają na synchronizacji słuchowo-motorycznej, co oznacza, że ruch ciała (w tym strun głosowych) jest zsynchronizowany z tym, co dziecko słyszy. Aby zacząć czytać dziecko musi zobaczyć kształt liter; dalej musi usłyszeć dźwięk tych liter w swojej głowie; następnie mózg musi „powiedzieć” strunom głosowym i ustom, aby poruszały się w taki sposób, by uzyskać właściwy dźwięk.
Tak samo z notacją muzyczną: symbol na pięciolinii oznacza konkretną nutę (wysokość) oraz określoną długość czasu (rytm). Dziecko musi rozpoznać, co oznacza symbol, usłyszeć dźwięk w głowie, kora ruchowa w mózgu powinna podać sygnał, aby palce i ciało przesunęły się do określonej konfiguracji, a następnie zrobiły ruch, taki jak naciśnięcie klawisza, pociągnięcie w dół smyczka lub dmuchnięcie w trombon. Jest to bardzo skomplikowany i czasochłonny proces. Dlatego główna rzecz wymagana od rodzica w procesie nauki nut, to zaopatrzyć się w cierpliwość i nie mieć oczekiwań. Na szczęście, z nauką czytania nut jest tak samo, jak z tradycyjnym czytaniem – każdy może się tego nauczyć!
Zanim dziecko zacznie czytać i uczyć się literek, już bardzo dobrze rozpoznaje język oraz potrafi powiedzieć najprostsze zdania. Jeszcze nie umiejąc czytać, trzyma w ręku mnóstwo książeczek, widzi, jak czytają rodzice i nawet jeżeli nie jest proszone o zwrócenie uwagi na konkretne kształty – wygląd literek jest dla niego czymś znajomym. Dokładnie tak samo powinno odbywać się z muzyką. Większość trudności w nauce nut polega na tym, że dziecko nigdy nie miało do czynienia z tymi dziwnymi kształtami, nie spotkało ich w swoim otoczeniu, nie ma pojęcia czemu one służą – nuty są dla niego po prostu obce. Przede wszystkim, warto więc je oswoić, by stały się dla dziecka naturalne i przyjazne.
Teoria muzyki dla dzieci i dorosłych
Jeśli chcecie rozwijać wspólne zabawy z muzyką, poznajcie zestaw Rytm, Melodia i Harmonia. To trzy książki z materiałami audio i wideo w aplikacji pomelody.
Aplikację pobierzesz bezpłatnie. Kody QR z książek odblokowują przypisane do nich materiały bez dodatkowej subskrypcji.
Dobre rzeczy warto odkrywać razem.
← Wróć do wszystkich artykułów
