Cymbałki, dzwonki, ksylofon, cymbały, marimba – to dosyć do siebie podobne instrumenty, z których dźwięk wydobywamy uderzając pałeczkami. Uderzanie kojarzy nam się z perkusją i co do zasady jest to słuszne. Cymbały różnią się od pozostałych wymienionych instrumentów: źródłem ich dźwięku są struny, a nie sztabki. Poniżej rozwiewamy wątpliwości kłębiące się wokół tych tajemniczych nazw i opowiadamy, czym się różnią się wymienione instrumenty.
Cymbałki vs cymbały
Nazwy „cymbałki” i „dzwonki” odnoszą się do instrumentu z metalowymi płytkami, w które uderza się pałeczką.
Nie należy ich mylić z cymbałami.
Cymbały to odrębny instrument. To o nich pisze Mickiewicz w Panu Tadeuszu, gdy pada słynne zdanie: „Było cymbalistów wielu, ale żaden z nich nie śmiał zagrać przy Jankielu”. Cymbały to instrument strunowy (chordofon), na którym gra się pałeczkami. Podobnie jak w fortepianie, dźwięk powstaje w wyniku uderzenie w strunę, a nie szarpania czy pocierania, jak w gitarze czy skrzypcach. Na drewnianej płycie w kształcie trapezu rozciągnięte jest nawet 100 strun. Cymbały są instrumentem o charakterystycznym dźwięku i w Polsce bywają wykorzystywane w muzyce ludowej.
Cymbałki dla dzieci to po prostu dzwonki!
Te, które mamy na myśli – kolorowe lub biało-czarne, szkolne, przedszkolne czy żłobkowe to po prostu dzwonki. Takie bardziej rozbudowane – srebrne, profesjonalne – to dzwonki orkiestrowe lub z niemiecka Glockenspiel [glokenszpil]. Oba instrumenty łączy gra pałeczkami, ale w dzwonkach źródłem dźwięku są sztabki, a w cymbałach struny.
Dzwonki to instrument perkusyjny z grupy idiofonów, czyli „samobrzmiących”. Brzmi to może nieco tajemniczo, jednak nie jest aż takie skomplikowane. Oznacza to, że w instrumentach z tej grupy źródłem dźwięku jest drgające ciało stałe – drewno (jak w różnego rodzaju grzechotkach czy kastanietach) lub metal (np. trójkąt czy gong). W przypadku dzwonków źródłem dźwięku są metalowe sztabki różnej długości. Częstotliwość, a więc inaczej wysokość dźwięku zależy m.in. właśnie od długości sztabek. Mogą być one strojone w różnych skalach i tonacjach. Muszą być odpowiednio dostrojone już na etapie produkcji, ponieważ nie jest to instrument, który można samemu dostroić w domu za pomocą tunera, jak gitarę czy nawet pianino. Mówiąc inaczej – dzwonki albo stroją albo nie. Dlatego bardzo ważny jest zakup odpowiedniego instrumentu.
Dzwonki chromatyczne, pentatoniczne czy diatoniczne – co wybrać?
W tej chwili na rynku mamy bardzo duży wybór dzwonków strojonych w różnych skalach. Najczęściej spotkać możemy diatoniczne i chromatyczne, ale pojawia się też coraz więcej dzwonków pentatonicznych. Nazwy te mówią, jaki zakres dźwięków będziemy mieć do dyspozycji, grając na tym konkretnym instrumencie.
🎶 dzwonki diatoniczne – mają zestaw dźwięków skali diatonicznej, np. gamy C-dur. Wersja obejmująca jedną oktawę może mieć 8 sztabek. Zagramy na nich melodie mieszczące się w dostępnym zestawie i zakresie dźwięków; utwory wymagające innych dźwięków mogą potrzebować dodatkowych sztabek lub wersji chromatycznej.
🎶 dzwonki chromatyczne – przypominają klawiaturę fortepianu i mają dźwięki oddalone od siebie o półton. Skala chromatyczna obejmuje 12 różnych dźwięków w oktawie; zagranie jej z powtórzeniem pierwszego dźwięku oktawę wyżej daje 13 kolejnych nut. Zakres zależy od modelu, dlatego nie każda melodia ani każda jej transpozycja zmieści się na instrumencie.
🎶 dzwonki pentatoniczne – są strojone w skali pięciostopniowej. Liczba sztabek zależy od modelu; w wersji z powtórzeniem pierwszego dźwięku oktawę wyżej jest ich 6. Taki dobór dźwięków ułatwia swobodne eksperymentowanie, choć nie pozwala zagrać każdej melodii.
Skala pentatoniczna
Nasze dzwonki stworzyliśmy właśnie w skali pentatonicznej. Przeczytaj więcej o brzmieniu naszych instrumentów
Inne instrumenty ze sztabkami: ksylofon, wibrafon, marimba
Dzwonki to tylko jeden z instrumentów należących do grupy idiofonów sztabkowych. Istnieje ich wiele rodzajów, a swoje korzenie mają w muzyce tradycyjnej, w szczególności azjatyckiej, ale i afrykańskiej. Oto kilka z nich, które możemy kojarzyć z dzwonkami dla dzieci, i które znalazły swoje stałe miejsce też na estradach koncertowych.
Ksylofon – to słowo brzmi mądrze. I może dlatego niektórzy nazywają takie szkolne dzwonki właśnie ksylofonem. A jest to zupełnie inny instrument. Również jest to idiofon, zwykle z drewnianymi sztabkami; spotyka się też modele ze sztabkami syntetycznymi. Rozmiar zależy od modelu. Do koncertowej muzyki europejskiej zawędrował z tradycyjnych kultur Afryki i Azji. Jednak nazywanie dzwonków używanych w przedszkolu ksylofonem nie wzięło się jednak tak zupełnie z kosmosu. Małe ksylofony stosuje się bowiem czasem podczas zajęć z dziećmi, a prekursorem tego pomysłu był Carl Orff, słynny kompozytor, pedagog i twórca własnej koncepcji edukacji muzycznej.
Marimba – jest bardzo podobna do ksylofonu, jednak ma bogatsze brzmienie. Zapewniają je rury umieszczone pod sztabkami, pełniące rolę rezonatorów. Ma największą skalę spośród idiofonów sztabkowych.
Wibrafon – jeśli już z czymś mielibyśmy mylić dzwonki to właśnie z wibrafonem, bo też ma on metalowe sztabki. Pod sztabkami znajdują się rury rezonatorów. Charakterystyczne pulsowanie brzmienia powstaje, gdy napędzane silnikiem przesłony obracają się nad otworami rur i na przemian je otwierają oraz przymykają. Na wibrafonie można też grać z wyłączonym silnikiem. Często możemy go usłyszeć w muzyce jazzowej.
Jaki instrument dla dziecka?
Zanim zdecydujesz się posłać dziecko do szkoły muzycznej czy na prywatne lekcje gry na perkusji, warto z nim muzykować w domu. Można to robić już z najmłodszym maluchem i wcale nie trzeba się ograniczać do grzechotek czy (o zgrozo!) piszczałek. Warto wprowadzić do swojego domu instrument melodyczny, nawet jeśli w domu nie ma żadnego muzyka i nie znacie się na nutach. Świetnym rozwiązaniem są właśnie wspomniane wyżej dzwonki pentatoniczne, doskonałe do swobodnej gry. Nie musisz znać nut ani umieć powtórzyć usłyszanej melodii. Dobór dźwięków sprzyja swobodnemu eksperymentowaniu i odkrywaniu własnych melodii. To sposób na wspólne poznawanie świata dźwięków przez malucha i rodzica. Zacznijcie odkrywać fascynujący świat instrumentów już dziś!
Gdy zechcecie połączyć zabawę na instrumencie z zapisem melodii, podpowiadamy, od czego zacząć czytanie nut.
Zestaw instrumentów
Polecamy szczególnie nasze pomelodiowe dzwonki, których atutami są dodatkowo pudło rezonansowe i miedziane sztabki, dzięki którym instrument ma piękną, głęboką barwę.
Dobre rzeczy warto odkrywać razem.
← Wróć do wszystkich artykułów
